Oliwa z oliwek extra virgin w kosmetyce: co mówi nauka?

Artykuł oparty na aktualnych badaniach naukowych i literaturze recenzowanej

Przez tysiąclecia mieszkańcy basenu Morza Śródziemnego używali oliwy z oliwek nie tylko w kuchni, ale i jako środka pielęgnacyjnego. Dziś tradycja ta zyskuje solidne naukowe uzasadnienie. Badania kliniczne i laboratoryjne przeprowadzone w ciągu ostatniej dekady potwierdzają, że oliwa z oliwek extra virgin (EVOO) jest wyjątkowo wartościowym surowcem kosmetycznym — a jej skuteczność wynika bezpośrednio z unikalnego składu biochemicznego (czyli zestawu związków chemicznych tworzących tę oliwę i odpowiadających za jej działanie na skórę).

Czym różni się oliwa extra virgin od zwykłej oliwy?

Oliwa z oliwek extra virgin, pozyskiwana wyłącznie metodą mechanicznego tłoczenia na zimno, zachowuje pełne bogactwo bioaktywnych składników (tj. związków aktywnych biologicznie, które wywierają mierzalny wpływ na organizm). W odróżnieniu od olejów rafinowanych (oczyszczanych chemicznie i termicznie), EVOO zawiera zarówno frakcję główną (triglicerydy — czyli tłuszcze właściwe, ~98–99%), jak i niezwykle cenną frakcję małocząsteczkową (~1–2%), obejmującą ponad 230 różnych związków.

Jak wykazano w badaniu opublikowanym w Clinics in Dermatology, do najważniejszych składników EVOO z perspektywy dermatologicznej (dotyczącej pielęgnacji i leczenia skóry) należą:

• Kwas oleinowy – dominujący kwas tłuszczowy (~75–80% składu), kwas jednonienasycony omega-9 (rodzaj zdrowego tłuszczu, który łatwo przenika przez warstwę rogową naskórka)
• Skwalen – naturalny węglowodór o silnych właściwościach emolientnych (zmiękczających i wygładzających skórę)
• α-tokoferol (witamina E) – jeden z kluczowych antyoksydantów lipofilnych (tj. rozpuszczalnych w tłuszczach, dzięki czemu skutecznie działa w strukturach lipidowych skóry)
• Polifenole – naturalne związki roślinne o działaniu antyoksydacyjnym i przeciwzapalnym; w EVOO m.in. hydroksytyrozol, tyrozol, oleokantal, oleuropeina
• Fitosterole i karotenoidy – związki wykazujące aktywność biologiczną w tkance skórnej (fitosterole wspierają odbudowę bariery lipidowej skóry, karotenoidy działają ochronnie przed promieniowaniem UV)

de la Lastra C.A., Villegas I. "Virgin olive oil as a fundamental nutritional component and skin protector." Clinics in Dermatology, 2007; 25(4): 405–415.

1. Nawilżenie i wzmocnienie bariery skórnej

Jednym z najlepiej udokumentowanych działań EVOO jest wpływ na funkcję bariery naskórkowej (skin barrier function, SBF — zdolność skóry do zatrzymywania wody i ochrony przed szkodliwymi czynnikami zewnętrznymi). W 2025 roku opublikowano w czasopiśmie Journal of Clinical Medicine randomizowane badanie kliniczne (badanie, w którym uczestnicy są losowo przypisywani do grup, co eliminuje błędy systematyczne i zwiększa wiarygodność wyników) przeprowadzone metodą wewnątrzosobniczą (within-person RCT — każdy uczestnik testował oba preparaty na różnych obszarach skóry, co minimalizuje wpływ indywidualnych różnic między ludźmi) z udziałem 54 zdrowych dorosłych wolontariuszy.

Oceniano efekty miejscowego stosowania EVOO w porównaniu z wazeliną — standardowym emolientem dermatologicznym — na parametry bariery skórnej, w tym:

• nawilżenie warstwy rogowej naskórka (stratum corneum hydration, SCH — pomiar ilości wody w zewnętrznej warstwie skóry)
• przeznaskórkową utratę wody (transepidermal water loss, TEWL — ilość wody odparowującej przez skórę; im niższa, tym lepsza bariera ochronna)
• mikrotopografię skóry (trójwymiarowy obraz faktury powierzchni skóry — szorstkość, złuszczanie, wygładzenie, zmarszczki)
• skład warstwy rogowej (subtypy korneocytów — czyli dojrzałych, spłaszczonych komórek tworzących zewnętrzną warstwę naskórka — oraz indeks złuszczania, czyli tempo ich naturalnego odnawiania)

Wyniki badania wykazały, że EVOO istotnie poprawiał nawilżenie warstwy rogowej naskórka oraz wpływał korzystnie na mikrotopografię powierzchni skóry. Autorzy wiążą te efekty przede wszystkim z obecnością kwasu oleinowego, który ułatwia przenikanie aktywnych składników do naskórka, a także z działaniem polifenoli wspierających proliferację (namnażanie) i różnicowanie keratynocytów (komórek budujących naskórek, odpowiedzialnych za jego regenerację i szczelność).

Melguizo-Rodríguez L. et al. "Effects of Extra Virgin Olive Oil and Petrolatum on Skin Barrier Function and Microtopography." Journal of Clinical Medicine, 2025; 14(13): 4675. DOI: 10.3390/jcm14134675

2. Działanie przeciwstarzeniowe — polifenole i redukcja zmarszczek

Jednym z najbardziej spektakularnych efektów kosmetycznych EVOO jest hamowanie procesów starzenia skóry. W 2024 roku w piśmie Medicina opublikowano randomizowane badanie kliniczne oceniające wpływ dwóch specyficznych polifenoli EVOO — oleokantalu (związku o silnym działaniu przeciwzapalnym, strukturalnie zbliżonego do ibuprofenu) i oleaceiny (silnego antyoksydantu wykazującego działanie ochronne na komórki skóry) — na widoczne oznaki starzenia skóry.

Badanie wykazało znaczącą redukcję zmarszczek mierzoną przy użyciu zaawansowanego systemu analizy skóry VISIA® (urządzenie rejestrujące obraz skóry w różnych zakresach światła, umożliwiające obiektywną, komputerową ocenę zmarszczek, przebarwień i tekstury). Efekty te są zgodne z wcześniejszymi obserwacjami — badanie z 2024 roku wskazało, że polifenole oliwy z oliwek zredukowały widoczność zmarszczek o 34–52% u dorosłych po 30 dniach stosowania.

Mechanizm działania anty-aging jest wielokierunkowy:

• Neutralizacja wolnych rodników (niestabilnych cząsteczek uszkadzających komórki skóry i przyspieszających jej starzenie): Hydroksytyrozol wykazuje silniejsze właściwości antyoksydacyjne niż wiele syntetycznych antyoksydantów, skutecznie chroniąc komórki skóry przed uszkodzeniami oksydacyjnymi (wywołanymi nadmierną aktywnością wolnych rodników) powodowanymi promieniowaniem UV i zanieczyszczeniami środowiskowymi.
• Ochrona przed fotostarzeniem (przedwczesnym starzeniem skóry wywołanym przez promieniowanie słoneczne): Skwalen wykazuje silną zdolność wymiatania toksycznych form tlenu (singletowego tlenu — wysoce reaktywnej i szkodliwej formy cząsteczki tlenu) generowanych przez promieniowanie UV.
• Inhibicja (hamowanie) enzymów degradujących macierz zewnątrzkomórkową (sieć białek — m.in. kolagenu i elastyny — nadającej skórze sprężystość i napięcie): Badania wykazały, że hydroksytyrozol i oleuropeina hamują aktywność elastazy i kolagenazy — enzymów rozkładających kolagen i elastynę w skórze — wykazując jednocześnie synergistyczne (wzajemnie wzmacniające się) działanie antyoksydacyjne w fibroblastach skóry.

Nisticò S.P. et al. "Evaluating the Impact of Oleocanthal and Oleacein on Skin Aging: Results of a Randomized Clinical Study." Medicina, 2024; 60(6): 947. DOI: 10.3390/medicina60060947

3. Skwalen — wyjątkowy emolient naturalnego pochodzenia

Skwalen jest jednym z najcenniejszych składników EVOO z perspektywy kosmetycznej. Co istotne, jest to związek naturalnie obecny w sebum (wydzielinie gruczołów łojowych tworzącej naturalną powłokę ochronną na powierzchni skóry) — co czyni go wyjątkowo dobrze tolerowanym i biokompatybilnym (zgodnym biologicznie z ludzką skórą, niepowodującym reakcji alergicznych ani podrażnień).

Oliwa z oliwek extra virgin jest bogatszym roślinnym źródłem skwalenu niż jakikolwiek inny olej roślinny:

• EVOO zawiera od 0,8 do 13 g skwalenu na kilogram oleju
• Jest to nawet 300-krotnie więcej niż w innych olejach roślinnych
• I do 5 000 razy więcej niż w niektórych innych produktach roślinnych

Olive Wellness Institute. "Olive based squalene – nature's alternative to shark derived squalene products for skin care." olivewellnessinstitute.org, 2020.

Jako emolient (substancja zmiękczająca i wygładzająca skórę poprzez wypełnianie przestrzeni między komórkami naskórka), skwalen wchłania się szybko i głęboko w skórę bez efektu tłustości, przywraca jej miękkość i elastyczność. Wstępne badania in vitro (przeprowadzone w warunkach laboratoryjnych, na hodowlach komórkowych, poza żywym organizmem) wskazują, że skwalen może wspomagać okluzję skóry (tworzenie warstwy ochronnej ograniczającej odparowanie wody), redukując transepidermalną utratę wody i poprawiając nawilżenie — efekty te przekładają się na widoczną redukcję drobnych linii i zmarszczek.

4. Regeneracja i gojenie — działanie na poziomie komórkowym

Szczególnie wartościowe są wyniki badań nad wpływem polifenoli EVOO na fibroblasty (komórki tkanki łącznej skóry odpowiedzialne za produkcję kolagenu i elastyny, kluczowe dla procesów regeneracji i gojenia ran).

Opublikowane w 2023 roku w Nutrients badanie przeprowadzone w Uniwersytecie w Grenadzie oceniało wpływ hydroksytyrozolu, tyrozolu i oleokantalu na ludzkie fibroblasty (linia CCD-1064Sk — standaryzowana linia komórkowa używana w badaniach naukowych jako model ludzkich fibroblastów skórnych). Wyniki były jednoznaczne: wszystkie trzy polifenole istotnie zwiększyły proliferację komórkową (tempo namnażania się) fibroblastów. Ponadto, w pierwszych godzinach po zastosowaniu, zaobserwowano wzmożoną ekspresję fibronektyny (białka macierzy zewnątrzkomórkowej wspomagającego migrację komórek i gojenie ran) i α-aktyny (białka cytoszkieletu — wewnętrznego rusztowania komórki — zaangażowanego w kurczenie się brzegów rany) oraz zwiększoną migrację komórkową — co wskazuje na aktywację procesów naprawczych tkanki.

Melguizo-Rodríguez L. et al. "The Benefits of Olive Oil for Skin Health: Study on the Effect of Hydroxytyrosol, Tyrosol, and Oleocanthal on Human Fibroblasts." Nutrients, 2023; 15(9): 2077. DOI: 10.3390/nu15092077

Mechanizm regeneracyjny jest dodatkowo wspierany przez oleuropeinę — glikozyd fenolowy (związek fenolowy połączony z cząsteczką cukru, co zwiększa jego stabilność i biodostępność, czyli zdolność do wchłaniania i działania w organizmie), który zwiększa ekspresję naczyniowo-śródbłonkowego czynnika wzrostu (VEGF — białka stymulującego powstawanie nowych naczyń krwionośnych, niezbędnych do odżywienia regenerującej się tkanki), sprzyja angiogenezie (tworzeniu nowych naczyń krwionośnych w miejscu uszkodzenia), stymuluje odkładanie włókien kolagenowych i przyspiesza re-epitelializację (odbudowę warstwy nabłonkowej skóry po uszkodzeniu).

González-Acedo A. et al. "Anti-inflammatory and antioxidant properties of oleuropein in human keratinocytes characterized by bottom-up proteomics." Frontiers in Pharmacology, 2024. DOI: 10.3389/fphar.2024.1496078

5. Działanie przeciwzapalne

Przewlekłe stany zapalne skóry (m.in. egzema, łuszczyca, trądzik różowaty) stanowią jeden z głównych wyzwań współczesnej dermatologii. Badania wykazują, że składniki EVOO wykazują udokumentowane działanie przeciwzapalne na poziomie molekularnym.

Skwalen wykazuje zdolność do hamowania mediatorów zapalnych — m.in. redukuje aktywność czynnika transkrypcyjnego NF-κB (białka regulującego ekspresję — czyli „włączanie" — genów prozapalnych; jego nadmierna aktywność jest powiązana z wieloma chorobami zapalnymi skóry) oraz stężenie prozapalnych cytokin (cząsteczek sygnałowych układu odpornościowego, które w nadmiarze podtrzymują i nasilają stany zapalne) — co przekłada się na łagodzenie objawów stanów zapalnych skóry. Z kolei hydroksytyrozol, badany w modelu starzenia fibroblastów skórnych indukowanego promieniowaniem UVA (czyli w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych symulujących uszkodzenie skóry przez promieniowanie słoneczne), wykazał istotne właściwości przeciwzapalne i antyoksydacyjne.

Kim S.O. et al. "Anti-inflammatory and anti-aging effects of hydroxytyrosol on human dermal fibroblasts (HDFs)." Biomedical Dermatology, 2018; 2: 21. DOI: 10.1186/s41702-018-0031-x

Kliniczne obserwacje potwierdzają, że miejscowe stosowanie EVOO może redukować nasilenie zmian skórnych, świądu i łuszczenia u osób z zapalnymi schorzeniami skóry.

6. Dlaczego oliwa extra virgin — a nie rafinowana?

Wartość kosmetyczna oliwy zależy bezpośrednio od metody jej pozyskania. Rafinowanie — z zastosowaniem wysokich temperatur i procesów chemicznych — prowadzi do znacznego obniżenia zawartości polifenoli, skwalenu i tokoferoli (witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, w tym witaminy E, chroniących komórki przed stresem oksydacyjnym, czyli uszkodzeniami wywołanymi przez wolne rodniki). Oliwa extra virgin, tłoczona wyłącznie na zimno i bez żadnych procesów chemicznych, zachowuje pełne spektrum bioaktywnych składników odpowiadających za jej właściwości dermatologiczne.

Jak wskazują badacze: "Extra virgin OO (EVOO) obtained by cold-pressing retains a higher concentration of these bioactive molecules compared to refined oils, due to the absence of heat or chemical processing."

Melguizo-Rodríguez L. et al. Journal of Clinical Medicine, 2025.

Podsumowanie

Oliwa z oliwek extra virgin to surowiec kosmetyczny o wyjątkowo solidnym zapleczu naukowym. Jej wielokierunkowe działanie — nawilżające, przeciwstarzeniowe, regeneracyjne, przeciwzapalne i ochronne — wynika z unikalnej synergii kwasu oleinowego, skwalenu, witaminy E i bogatego spektrum polifenoli. Żaden z tych składników nie działa w izolacji; to właśnie ich wzajemne oddziaływanie czyni EVOO surowcem trudnym do zastąpienia.

Wybierając kosmetyki oparte na oliwie extra virgin, sięgamy po produkt, którego skuteczność potwierdzona jest zarówno przez tysiące lat tradycji, jak i przez współczesne badania kliniczne publikowane w recenzowanych czasopismach naukowych.

Cytowana literatura naukowa

1. de la Lastra C.A., Villegas I. "Virgin olive oil as a fundamental nutritional component and skin protector." Clinics in Dermatology. 2007; 25(4): 405–415.
2. Melguizo-Rodríguez L. et al. "Effects of Extra Virgin Olive Oil and Petrolatum on Skin Barrier Function and Microtopography." Journal of Clinical Medicine. 2025; 14(13): 4675. DOI: 10.3390/jcm14134675. PMID: 40649050.
3. Nisticò S.P. et al. "Evaluating the Impact of Oleocanthal and Oleacein on Skin Aging: Results of a Randomized Clinical Study." Medicina. 2024; 60(6): 947. DOI: 10.3390/medicina60060947. PMC: PMC11205346.
4. Melguizo-Rodríguez L. et al. "The Benefits of Olive Oil for Skin Health: Study on the Effect of Hydroxytyrosol, Tyrosol, and Oleocanthal on Human Fibroblasts." Nutrients. 2023; 15(9): 2077. DOI: 10.3390/nu15092077. PMID: 37432217.
5. González-Acedo A. et al. "Anti-inflammatory and antioxidant properties of oleuropein in human keratinocytes characterized by bottom-up proteomics." Frontiers in Pharmacology. 2024. DOI: 10.3389/fphar.2024.1496078.
6. Kim S.O. et al. "Anti-inflammatory and anti-aging effects of hydroxytyrosol on human dermal fibroblasts (HDFs)." Biomedical Dermatology. 2018; 2: 21. DOI: 10.1186/s41702-018-0031-x.
7. Olive Wellness Institute. "Olive based squalene – nature's alternative to shark derived squalene products for skin care." olivewellnessinstitute.org. 2020.
8. Donato-Trancoso A. et al. "Dual Effects of Extra Virgin Olive Oil in Acute Wounds." Wound Repair and Regeneration. 2023; 31: 338–348. DOI: 10.1111/wrr.13082.